1163 Sayılı Kanun Neden Temel Düzenlemedir?

1969 yılında yürürlüğe giren 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu, ülkemizdeki kooperatifçilik faaliyetlerinin omurgasıdır. Kanun kuruluştan tasfiyeye kadar her aşamayı düzenler 1. Bu çerçeveyi tanımak, kooperatif yöneticilerinin temel ödevidir.

Kanun, kooperatifi "tüzel kişiliği haiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeli ortaklıklar" olarak tanımlar 2.

Kanunun Ana Bölümleri

Kanun on bir bölümden oluşur. Her bölüm, kooperatif yaşam döngüsünün belirli bir parçasını düzenler.

Birinci Bölüm: Kuruluş

Kooperatifin nasıl kurulacağı, en az ortak sayısı, unvan, sermaye ve ana sözleşmenin yazılışı düzenlenir. Kuruluş aşamasıyla ilgili pratik adımlar için Kooperatif Kuruluş Süreci ve Adımları yazımıza bakabilirsiniz.

İkinci Bölüm: Ortaklık

Ortak olma, çıkma, çıkarılma, ortakların hak ve yükümlülükleri yer alır. Ortak hakları konusunda detaylı bilgi için Kooperatif Ortaklarının Hakları ve Sorumlulukları yazımızı önerebiliriz.

Üçüncü Bölüm: Organlar

Genel kurul, yönetim kurulu, denetim kurulu görev, yetki ve sorumlulukları. Pay, sermaye, ana sözleşme değişiklikleri.

Dördüncü Bölüm: Hesaplar ve Kâr Dağıtımı

Hesap dönemi, mali tablolar, yedek akçeler, kâr dağıtımı (risturn), yedek akçe yükümlülükleri yer alır.

Beşinci Bölüm: Birlikler ve Üst Kuruluşlar

Kooperatif birlikleri, merkez birlikleri ve Türkiye Milli Kooperatifler Birliği düzenlemeleri bulunur.

Diğer Bölümler

Devlet yardımları, denetim ve gözetim, ceza hükümleri, dağılma ve tasfiye, son hükümler kanunun kalan kısmını oluşturur.

7339 Sayılı Kanun ile Gelen Değişiklikler

26 Ekim 2021 tarihinde yürürlüğe giren 7339 sayılı Kooperatifler Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, kooperatifçilik alanında köklü bir güncelleme getirdi 3. Mayıs 2026 itibariyle bu değişikliklerin uygulamaya yansıması büyük ölçüde tamamlanmıştır.

Eğitim Zorunluluğu

Yönetim ve denetim kurulu üyeleri için eğitim zorunluluğu getirildi. Belirli büyüklükteki kooperatiflerde seçimden sonra üyelerin Bakanlık onaylı eğitim almaları gerekiyor. Bu düzenleme, profesyonel yönetimi teşvik etmek üzere tasarlandı.

Dış Denetim Yükümlülüğü

Belirli kriterleri aşan kooperatifler için bağımsız dış denetim zorunlu hale geldi. Aktif büyüklüğü, ortak sayısı ve ciroya göre belirlenen eşikleri aşan kooperatifler artık her yıl bağımsız denetçi raporu sunmak zorunda.

KOOP-BİS

Kooperatifler Bilgi Sistemi (KOOP-BİS) yasal zemine kavuştu. Kooperatifler artık genel kurul kararlarını, faaliyet raporlarını, ortak listelerini bu sistem üzerinden bildirmek zorundadır. Sistem, denetim ve şeffaflık açısından kritik bir mekanizmadır.

Risturn ve Kâr Dağıtımı

Kâr payı dağıtım esasları güncellendi. Vergisel avantajların korunabilmesi için risturn esasının doğru uygulanması büyük önem taşıyor.

Ortaklık Süreçleri

Ortak çıkarma sürecinde usul güçlendirildi. Disiplin kurulu, savunma alma ve itiraz hakları daha net düzenlendi.

Diğer İlgili Mevzuat

Kooperatif sadece 1163 sayılı Kanun ile yönetilmez. Aşağıdaki mevzuat parçaları da işleyişinizi doğrudan etkiler 4:

Türk Ticaret Kanunu (TTK)

6102 sayılı TTK'nin anonim şirketlere ilişkin hükümleri, 1163 sayılı Kanun'da hüküm bulunmayan durumlarda kooperatiflere kıyasen uygulanır. Özellikle ticari defterler, denetim ve sorumluluk konularında TTK referans alınır.

Vergi Usul Kanunu (VUK)

213 sayılı VUK, kooperatifin vergi mükellefiyetini, defter tutma usulünü, fatura ve belge düzenini belirler. Risturnun vergi karşısındaki durumu da burada şekillenir.

Kurumlar Vergisi Kanunu

5520 sayılı KVK, kooperatiflere belirli şartlarla muafiyet ve istisnalar tanır. Bu şartların korunması yıllık denetimle takip edilir.

SGK Mevzuatı

Çalışan istihdam eden kooperatifler 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamındadır. İşyeri tescili, prim ödemeleri ve teşvikler bu mevzuata göre yürür.

KVKK

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, ortak listeleri ve müşteri verileri tutan kooperatifleri ilgilendirir. VERBİS kaydı ve aydınlatma metni gibi yükümlülükler doğurur.

İlgili Yönetmelikler

Kooperatif Yönetim Kurulu ve Denetçi Üyelerinin Eğitim Yönetmeliği, Bağımsız Denetime Tabi Kooperatifler Yönetmeliği, KOOP-BİS Yönetmeliği gibi alt düzenlemeler güncel olarak takip edilmelidir.

Mevzuat Takibi Nasıl Yapılır?

Mevzuat sürekli güncellenir. Bir değişikliği gözden kaçırmak ciddi cezalara yol açabilir. Aşağıdaki kaynaklar mayıs 2026 itibariyle güncel takip için en güvenilirleridir:

  • Mevzuat Bilgi Sistemi: Tüm kanun ve yönetmeliklerin güncel metinleri burada yayımlanır 1.
  • Ticaret Bakanlığı Kooperatifçilik Sayfası: Yeni yönetmelikler ve genelgeler burada duyurulur 4.
  • Resmi Gazete: Günlük yayımlanan değişiklikler için temel kaynak.
  • KOOP-BİS Duyuruları: Sistem üzerinden gelen bildirimleri düzenli kontrol edin.
  • Kooperatif Bültenleri: Bakanlığın yayınladığı periyodik bültenler önemli güncellemeler içerir.

Pratik İpuçları

  • 1163 sayılı Kanun'un güncel metnini bilgisayarınızda her zaman bir tık ötede tutun.
  • Kanunda atıf yapılan TTK ve VUK maddelerini de listeleyip arşivleyin.
  • Mevzuat değişikliklerini ayda bir özetleyip yönetim kuruluna sunun.
  • KOOP-BİS bildirim takvimi için yıllık bir çizelge oluşturun.
  • Yeni yönetmelikleri yürürlük tarihinden önce inceleyip iç politikalarınızı uyumlandırın.
  • Hukuk danışmanı ile yıllık bir mevzuat gözden geçirmesi yapın.
  • Eğitim zorunluluğunu zamanında yerine getirin; aksi halde yönetim kurulu kararları sakatlanabilir.

Sonuç

Kooperatifler Kanunu ve etrafındaki mevzuat, kooperatifinizin tüm yaşam döngüsünü çevreleyen bir çerçevedir. Güncel takibi yapan bir yönetim kurulu, hem cezai riskleri minimize eder hem de yeni fırsatları daha hızlı görür. Bir sonraki adımda ortakların haklarını ve sorumluluklarını derinlemesine anlamak için Kooperatif Ortaklarının Hakları ve Sorumlulukları yazımıza geçebilirsiniz. Denetim süreçleri için ise Kooperatiflerde Denetim Süreçleri ve Raporlama içeriğimize göz atabilirsiniz.

Bu yazı Mayıs 2026 tarihinde GAP Bedesten Dijital Enstitüsü tarafından hazırlanmıştır.

Görsel önerisi: Bir kanun kitabının üstünde 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu yazılı görsel; çevresinde TTK, VUK, KVKK gibi diğer mevzuatın küçük etiketleri. Düz renk, profesyonel sade tasarım. 1200×675 px, OG image uyumlu, GAP Bedesten kurumsal renk paleti.